Độc đáo cây nêu ngày Tết

30-01-2019
Tự bao đời nay, hình ảnh cây nêu ngày Tết như một biểu tượng thiêng liêng về nét đẹp văn hoá của dân tộc Việt Nam, với cầu mong năm mới ang khang thịnh vượng, gặp nhiều may mắn. Mời các bạn cùng Redeyes tìm hiểu nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa của tục dựng nêu dịp Tết cổ truyền nhé!

Sự tích cây nêu

Xưa kia, khi người và quỷ còn sống chung với nhau trên mặt đất, quỷ cậy mạnh nên đã chiếm hết ruộng đất, người phải thuê ruộng đất đó để cày cấy. Cứ mỗi năm quỷ lại nâng cao tô ruộng. Rồi một hôm, quỷ ra điều khoản “ăn ngọn cho gốc”, mùa lúa năm đó, quỷ thu hết thóc, để cho người nông dân trơ mỗi gốc rạ. Nhân dân đói khổ vô cùng. Thấy cảnh người dân lầm than, Phật mách cho dân chuyển sang trồng khoai lang.

Vụ mùa tiếp theo, người dân chuyển sang trồng khoai lang, đến cuối vụ, người dân thu hoạch hết củ, để lại cho quỷ toàn lá. Quỷ bực tức, liền thay đổi điều khoản thành “ăn gốc cho ngọn”. Phật lại mách người dân quay lại trồng lúa. Cuối vụ lúa thóc nườm nượp đổ về nhà dân, quỷ chỉ còn trơ gốc rạ.

Bực tức vì 2 mùa liền không thu được gì, quỷ lại đổi điều khoản thành “ăn cả gốc lẫn ngọn”, quỷ nghĩ rằng lần này người dân sẽ chẳng có cách gì chống lại, bao nhiêu nông sản sẽ về hết tay chúng. Phật thấy vậy liền ban cho người dân cây ngô, đến khi thu hoạch, trong nhà người dân ngô chất đầy bồ. Còn quỷ chẳng thu được gì.

Uất ức vì không thu được nông sản, quỷ không cho người dân thuê ruộng. Phật bảo người dân đến mua lại của quỷ một khoanh đất bằng bóng chiếc áo cà sa treo trên ngọn tre. Thấy bán được khoanh đất nhỏ với giá hời, quỷ cũng đồng ý. Khi người nông dân trồng tre xuống, cây tre vụt mọc cao lớn tận trời, chiếc áo cà sao mở rộng như biển, bóng áo cà sa che khắp mặt đất và che hết đất của quỷ.

Quỷ mất hết đất đai, phải lùi ra tận biển Đông. Uất hận, chúng cho tập hợp quân đội để chiếm lại ruộng đất. Biết được quỷ sợ vôi bột, lá dứa, máu chó, Phật bảo lại cho người dân, người dân sử dụng những thứ đo 3 lần đánh bại lũ quỷ. Quỷ bị đuổi ra tận biển Đông khóc than với Phật mỗi năm cho chúng vài ngày được về đất liền thăm phần mộ tổ tiên. Phật đồng ý mỗi năm vào dịp Tết Nguyên Đán cho quỷ về thăm phần mộ tổ tiên.

Biểu tượng thiêng liêng văn hoá Tết Việt

Từ đó trở đi, mỗi dịp Tết đến, người dân lại dựng cây Nêu trước nhà, bên trên cây Nêu buộc 1 bó lá dứa, treo 1 chiếc niêu đất bỏ chút vôi bột bên trong, sau đó lấy vôi vẽ hình cánh cung hướng về phía đông để xua đuổi ma quỷ.

Như vậy, câu nêu đã trở thành biểu tượng của sự đấu tranh giữa cái thiện và ác nhằm bảo vệ cuộc sống bình an của con người.

Cây nêu trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam cũng muôn hình muôn vẻ như: cây tre, trúc, bương, lồ ô có độ cao khoảng 5-6 mét, chặt sạch các cành lá chỉ để lại trên ngọn có nhánh lá.

Trên ngọn cây treo một vòng tròn nhỏ, vòng tròn này buộc nhiều thứ khác nhau (tùy phong tục địa phương) như: lá phướn, những chiếc khánh (chuông gió) để khi những khánh va đập nhau kêu leng keng khiến quỷ khiếp sợ không dám đến gần. Chiếc khánh, chữ “khánh” có nghĩa là “phúc”: năm mới đem lại hạnh phúc cho gia đình…

Trong những ngày Tết, vào buổi tối, trên cây nêu thường có treo một đèn lồng nhằm chỉ đường cho tổ tiên biết đường về ăn Tết với con cháu. Trong đêm trừ tịch cũng như ngày mùng một, ngày xưa khi chưa cấm đốt pháo, người dân còn treo bánh pháo trên cây nêu để đón mừng năm mới, mừng tổ tiên về với con cháu, xua đuổi ma quỷ và những điều bất hạnh của năm cũ, cầu mong năm mới nhiều tốt lành.

Cây nêu được dựng vào ngày 23 tháng Chạp, là ngày Táo quân về trời, với quan niệm rằng từ ngày 23 cho tới giao thừa, vắng mặt Táo công, ma quỷ sẽ nhân cơ hội lẻn về quấy nhiễu. Ngày dựng cây nêu gọi là thượng nêu, và ngày hạ nêu là mùng 7 tháng Giêng .

Có thể nói cây nêu là hình ảnh biểu tượng thiêng liêng của nét đẹp văn hoá ăn sâu vào gốc rễ của bao thế hệ người Việt Nam, với hy vọng năm mới bình an, may mắn, cần được giữ gìn và phát huy…

Tâm An (t/h)